Kunstmatige intelligentie op de werkplek

Of het nu gaat om het kiezen van een film, een geautomatiseerde e-mail of online zoeken - kunstmatige intelligentie is allang geen toekomstmuziek meer, maar komt inmiddels overal in het dagelijks leven terug, zowel privé als op het werk. Misschien, of juist daarom, geldt AI als een schoolvoorbeeld van de ingrijpende verandering in de arbeidswereld (Giering, Oliver & Kirchner, Stefan; 2021). Er wordt vaak heel kritisch naar AI gekeken, vooral als het gaat om kunstmatige intelligentie op de werkplek. Wat betekent de golf van automatisering dan voor onze kantoorbanen? Deze bijdrage helpt je te begrijpen waarom AI in de eerste plaats een krachtig hulpmiddel is en welke kansen en risico's het ons biedt. Want één ding is duidelijk: wie kunstmatige intelligentie begrijpt en weet hoe die goed in te zetten, heeft in de toekomst een duidelijke voorsprong.

Toen kunstmatige intelligentie voor het eerst onderwerp van gesprek werd, was zelfs de term KI of AI (Artificial Intelligence in het Engels) aanvankelijk onduidelijk door de vaagheid van het onderwerp erachter. Tegenwoordig is het niet alleen een algemeen gangbare term, maar komen we dagelijks voortdurend met kunstmatige intelligentie in aanraking. AI-systemen zijn IT-systemen die worden ontwikkeld om specifieke problemen op te lossen. Ze kunnen zichzelf optimaliseren, maar werken toch uitsluitend op basis van data en kunnen menselijke intelligentie alleen nabootsen (Giering, Oliver & Kirchner, Stefan; 2021).

Nadat het "wat" nu duidelijk is, bekijken we nu het "waarom". De grote relevantie van AI komt voort uit een convergentie van drie hoofdfactoren. De explosieve beschikbaarheid van data, de enorme toename van rekenkracht en de doorbraak in algoritmen hebben dit mogelijk gemaakt. Zo is de technologie er in angstaanjagend hoog tempo in geslaagd om vanuit het lab in ons dagelijkse (werk)leven terecht te komen. Daardoor is AI uitgegroeid tot een volwassen en toegankelijke technologie die ingrijpende transformaties in gang zet. Door de razendsnelle vooruitgang veranderen niet alleen afzonderlijke taken, maar hele beroepsvelden. Dat verklaart ook de urgentie van voorlichting over en het gebruik van kunstmatige intelligentie in de arbeidswereld.

Nadat kunstmatige intelligentie zich in de afgelopen twee jaar enorm heeft ontwikkeld, ontstaan er steeds meer AI-gebaseerde tools en steeds meer integraties van AI in bestaande systemen. Daardoor ontstaan er nieuwe kansen voor hoe kunstmatige intelligentie op de werkplek kan helpen om de productiviteit en efficiëntie van medewerkers te verhogen.

• Automatisering van routinetaken: Met kunstmatige intelligentie op de werkplek kunnen tijdrovende en terugkerende taken, zoals gegevensinvoer, agendaplanning  of ook factuurverwerking, geautomatiseerd worden afgehandeld en zo kan tijd worden bespaard.
• Ondersteuning bij besluitvorming: Hier kan AI worden gebruikt voor data-analyse en het herkennen van patronen, waardoor waardevolle inzichten voor strategische beslissingen kunnen worden verkregen. Daarnaast kunnen veel AI-tools inmiddels prognoses en risicobeoordelingen opstellen, wat de besluitvorming nog beter ondersteunt.
• Efficiëntere samenwerking en betere communicatie: Ook bij het werken binnen een team en bij projectmanagement zijn er verschillende toepassingsmogelijkheden voor AI. Tijdschema's kunnen worden opgesteld en aangepast, herinneringen aan jezelf of teamcollega's kunnen automatisch worden verstuurd, zodat geen enkele deadline wordt gemist. Ook kan bijvoorbeeld e-mailbeheer met AI worden geoptimaliseerd, doordat het een voorselectie en prioritering uitvoert of zelfs antwoordsuggesties doet.
• Gepersonaliseerde bijscholing: Met kunstmatige intelligentie kunnen individuele leertrajecten of opleidingsaanbevelingen voor medewerkers worden opgesteld.

• Ondersteuning bij marketing en productmanagement: Hier kan kunstmatige intelligentie op de werkplek helpen bij zowel creatieve ideeënvorming als bij het plannen en uitvoeren van marketingmaatregelen. Met verschillende tools kan content worden gemaakt of ondersteuning worden geboden bij het bedenken van een nieuwe slogan. Ook in productmanagement is AI nuttig om te begrijpen wat potentiële klanten en verschillende algoritmen echt willen lezen en zien. Vooral op het gebied van het maken van beelden is er in de afgelopen 12 maanden veel gebeurd. Waar menselijke gezichten in het begin allesbehalve menselijk waren, is de weergave vandaag de dag bijna angstaanjagend realistisch. Vaak is waarheid nauwelijks nog van fictie te onderscheiden. Beeldmateriaal is daardoor toegankelijker dan ooit tevoren.

• Optimalisatie van het recruitmentproces: Hier wordt AI al langer ingezet, bijvoorbeeld bij de voorselectie van sollicitanten. Op basis van de gegevens kan AI vooraf selecteren welke kandidaten überhaupt in aanmerking komen, op basis van hun opleiding. Ook bij het analyseren van vragenlijsten helpt kunstmatige intelligentie op de werkplek.
• Veiligheid: Met moderne AI-tools kunnen cyberdreigingen in realtime worden herkend en kan ook de naleving van voorschriften worden gemonitord.
• Snelle toegang tot kennis: Een van de meest gebruikte functies van kunstmatige intelligentie is waarschijnlijk het vergaren van kennis. Dankzij big data is het eenvoudig om snel relevante informatie te vinden of grote hoeveelheden data te structureren. Waar vroeger veel pagina's in de zoekmachine moesten worden doorgespit, volstaat het vandaag om een vraag in te typen. Het antwoord is binnen enkele milliseconden beschikbaar. 

Naast de vele positieve effecten en kansen die kunstmatige intelligentie op de werkplek met zich meebrengt, ontstaan er ook risico's en uitdagingen. Die raken zowel werknemers als bedrijven. 

De grootste zorgen van werknemers zijn de angst voor baanverlies en de vrees voor totale controle door nieuwe tools (Gür-Seker, D. 2021). Door de automatisering van repetitieve en deels complexe taken kunnen complete banen verdwijnen of kunnen beroepsprofielen sterk verschuiven. Door kunstmatige intelligentie op de werkplek ontstaat daarom de noodzaak om je nieuwe vaardigheden eigen te maken. Voor velen kan de hoge druk om zich bij te scholen leiden tot digitale overbelasting en verdere psychosociale belasting. Ook de druk van toezicht door AI-ondersteunde prestatiebeoordeling en controle hoort daarbij. Kunstmatige intelligentie op de werkplek kan bovendien leiden tot aansprakelijkheidsrisico's, omdat er door AI-tools onduidelijkheid kan ontstaan over wie aansprakelijk is voor fouten. Vaak dragen werknemers namelijk de verantwoordelijkheid voor de output. Want hoe eenvoudig en snel onderzoek via AI-tools ook wordt, even snel neemt ook het risico toe op het gebruik van onnauwkeurige, inconsistente of zelfs gehallucineerde informatie van de kunstmatige intelligentie. Bij veel werknemers leven ook zorgen rond het thema gegevensbescherming. 

Het wordt duidelijk dat er naast kansen ook risico's voor werknemers ontstaan. Die gelden echter niet alleen voor werknemers, ook bedrijven moeten de uitdagingen aangaan die kunstmatige intelligentie op de werkplek met zich meebrengt. Daartoe behoren onder meer organisatorische en technische uitdagingen. Op dit gebied is er nog vaak een tekort aan specialisten en kennis om de verschillende nieuwe toepassingen te begrijpen en optimaal te kunnen gebruiken. Ook de acceptatie door medewerkers en de daarmee samenhangende beperkte bereidheid of het gebrek aan vertrouwen in AI-tools maken het nog lastiger. Daardoor is het ook moeilijker om geschikte toepassingsgevallen voor kunstmatige intelligentie op de werkplek te identificeren die vervolgens daadwerkelijk meerwaarde bieden voor het bedrijf. Daarnaast ontstaat er een zekere afhankelijkheid van externe aanbieders, wat kwaliteitsverlies kan veroorzaken. De veel grotere uitdagingen zijn ethische, juridische en veiligheidsgerelateerde risico's. 

Kunstmatige intelligentie op de werkplek is allang geen voorbijgaande trend meer, maar een radicale en onomkeerbare verandering, waardoor AI zich positioneert als een onmisbaar hulpmiddel dat zorgt voor meer efficiëntie en productiviteit. In plaats van bang te zijn voor onze banen, zouden we met die verandering mee moeten gaan en onze werkzaamheden ermee aanvullen. Wie daaraan wil ontsnappen, moet op zoek naar een beroep dat niet door kunstmatige intelligentie kan worden vervangen, zoals bijvoorbeeld zorg- of ambachtsberoepen. Op taakniveau verschuift de focus van eenvoudige routinetaken naar strategische en menselijk-interactieve processen. Daardoor neemt de dringende noodzaak toe om nieuwe technologieën te begrijpen en AI-vaardigheden te ontwikkelen. Tegelijkertijd is het belangrijk om je bewust te zijn van de grote uitdagingen die kunstmatige intelligentie op de werkplek met zich meebrengt en om naar eer en geweten met de nieuwe technologie te werken.

Kort gezegd betekent dit: bereidheid om je aan te passen is doorslaggevend om deze "bedreiging" het hoofd te bieden en succesvol te zijn in de nieuwe arbeidswereld. 

Gür-Seker, D. (2021). Kunstmatige intelligentie en de toekomst van werk. Een media-analyse van (online) kranten en social media over de digitale transformatie van de arbeidswereld. Een studie van de Otto-Brenner-Stiftung, Frankfurt a. M.

Giering, Oliver & Kirchner, Stefan (2021): Kunstmatige intelligentie op de werkplek. Stand van het onderzoek, concepten en empirische verbanden met betrekking tot autonomie. SozW Soziale Welt 72(4): 551-588