Het oude gezegde „Gezondheid is een kwestie van geluk“ blijkt dubbelzinniger te zijn dan gedacht. Natuurlijk heeft het ook met geluk te maken om gezond te zijn en te blijven. Onderzoekers hebben nu echter ontdekt dat gelukkig zijn direct invloed heeft op de gezondheid.
- De rug als risicofactor
- De zoektocht naar geluk
- Wegen naar geluk
- Bewuster leven en je bewustzijn versterken
De rug als risicofactor
Het beste voorbeeld is het thema „ruggezondheid“: Mensen die een groot deel van hun dag zittend doorbrengen – de dag op een bureaustoel, de avond eerst in de auto en daarna op de bank – krijgen vroeg of laat onvermijdelijk rugklachten. Tenminste, als ze niet zorgen voor een evenwichtig tegenwicht met sport, pauzes en ontspanningsoefeningen. Artsen en zorgverzekeraars hebben dat al lang ingezien, bieden passende rugtrainingen aan en investeren in preventie om gevolgschade voor verzekerden en natuurlijk vervolgkosten voor het zorgsysteem zo beperkt mogelijk te houden. Daarbij komt steeds weer één punt ter sprake: ruggezondheid is ook een kwestie van je mentale gesteldheid. Een kwart van de bevolking krijgt in de loop van het leven te maken met rugpijn – en daar liggen niet altijd alleen lichamelijke oorzaken aan ten grondslag.
Vooral chronische rugklachten hebben vaak een psychosomatische achtergrond. Dat betekent niet dat de patiënt zijn pijn inbeeldt. Integendeel: die is meestal heel reëel, alleen liggen de oorzaken in veel gevallen eerder bij pesten, stress of onverwerkte tegenslagen dan bij een verkeerde bureaustoel, te weinig beweging of aandoeningen van het skelet. Je voelt het al aankomen: de psyche heeft invloed op de gezondheid. Wetenschappers hebben nu ontdekt dat de psyche niet alleen invloed heeft op de rug, maar op de algehele gezondheid. Kort gezegd: lichamelijke gezondheid is ook een kwestie van innerlijk evenwicht.
De resultaten van de huidige studies kunnen als volgt worden samengevat: De geestelijke gezondheid heeft grote invloed op hoe vatbaar iemand bijvoorbeeld is voor rugklachten, doorbloedingsstoornissen of virusziekten. Concreet hebben somberheid en stress direct invloed op het hart, pessimisme werkt door op de bloeddruk. Zo hebben proefpersonen die eerder optimistisch en met een tevreden basishouding door het leven gaan, minder problemen met hoge bloeddruk en kunnen ze zelfs beter omgaan met infectieziekten. Zelfs virussen hebben het moeilijker bij zonnige gemoederen. Het duidelijkst laat het resultaat van een studie met vrouwen zien welke invloed de geestelijke basisstemming op de gezondheid heeft: Wie cynisch en vijandig door het leven gaat, sterft eerder dan iemand die in principe tevreden is. Hoe sterk psychische stress het hart belast, laat een andere studie zien: Bij hartinfarctpatiënten vermoeden onderzoekers in vier van de vijf gevallen psychische invloeden als oorzaak.
De zoektocht naar geluk
Dat roept natuurlijk een hele reeks vragen op. De belangrijkste is: wat is geluk? De Duden, het standaardwerk voor de Duitse spelling, omschrijft geluk als „iets wat het resultaat is van het samenvallen van bijzonder gunstige omstandigheden”, of ook als „gunstige beschikking van het lot” of als „aangename en vreugdevolle gemoedstoestand waarin men zich bevindt”.
De definitie die hier het beste past, is waarschijnlijk die welke geluk omschrijft als een aangename en vreugdevolle gemoedstoestand. Want volgens experts is kortstondig geluk, euforie, minder goed voor de gezondheid. Het is eerder een fundamentele tevredenheid, een positieve levenshouding en een positieve, respectievelijk constructieve omgang met problemen en obstakels die beschermt tegen gezondheidsklachten. Experts spreken in dit verband van een „geestelijk immuunsysteem”, dat zich al in de vroege kindertijd vormt.
Concreet ontwikkelen mensen die als baby en kind liefdevol worden verzorgd en geen geweld hoeven mee te maken, meer weerbaarheid tegen stress en tegenslagen. Ze gaan beter om met belasting, zijn psychisch minder snel kwetsbaar en verwerken ook de lichamelijke gevolgen van geestelijke belasting sneller dan mensen die als kind zijn verwaarloosd of aan onzekerheid of lichamelijk geweld waren blootgesteld. Tussen het vijfde en tiende levensjaar ontstaat vervolgens een soort geluksniveau dat in de verdere toekomst grotendeels gelijk blijft. Afgezien van uitschieters naar boven en beneden keert de mens steeds weer terug naar de basistoestand die hij zich in jonge jaren heeft eigen gemaakt. Dat wil niet zeggen dat je die zo nodig niet kunt veranderen. Wie er moeite voor doet, kan zijn tevredenheidsniveau met gerichte oefeningen verhogen.
Wegen naar geluk
Natuurlijk is het makkelijk om jezelf te belonen met bijvoorbeeld een ijsje, een af en toe bioscoopbezoek of een korte vakantie om je geluksgevoel op korte termijn een boost te geven. Dat chocolade je op dat moment gelukkig maakt, is een bewezen feit; ook seks en regelmatig sporten zorgen voor het vrijkomen van gelukshormonen. Zelfs van pittige chilipepers, ginseng of vanillearoma wordt gezegd dat ze endorfine, dus gelukshormonen, vrijmaken. Het kan dus zeker geen kwaad om jezelf regelmatig een klein stukje geluk te gunnen. Maar wie in het algemeen met een chagrijnige of zelfs cynische basishouding door het leven gaat, zal na dat korte geluksgevoel weer terugvallen naar het oude tevredenheidsniveau.
Wat kun je dan doen om op de lange termijn geluk te ervaren – en daarmee ook een grotere kans op gezondheid? Omdat veel een kwestie van perspectief is, dus ook je eigen levenssituatie, helpt het misschien om af en toe vanuit een andere invalshoek naar alledaagse tegenslagen te kijken. Als je er in zo’n moment toe neigt om weer het gebruikelijke liedje „Waarom moet dit altijd mij overkomen?“ in te zetten, dan zeggen we zonder moraliserend vingertje: ten eerste is dat onzin, het lot kan altijd en overal toeslaan. Ten tweede is er dat toegegeven wat domme gezegde: „Het kan altijd erger.“ En ondanks alle flauwheid zit daar wel iets in.
Hoe vervelend bijvoorbeeld een lekke fietsband ’s ochtends in de garage ook kan zijn; ten eerste kan dat elke fietser op deze planeet overkomen. Ten tweede had de band ook onderweg naar het werk kunnen klappen, met een val en ernstige verwondingen als gevolg. Wie maalt er dan nog om dat je de overvolle tram moet nemen of moet lopen? Wie maakt zich er dan nog druk om dat je iets later op je werk komt? Fanatieke gelukzoekers proberen zelfs niet alleen iets goeds uit de situatie te halen, maar er ook nog iets aan toe te voegen. De fiets blijft staan – maar de zon schijnt en dus kun je de weg naar je werk combineren met een omweg door het park of een snelle espresso in het kleine café op de hoek. Wie toch al te laat op het werk komt, kan dat net zo goed goedgemutst doen.
Drama helpt bij het omgaan met het dagelijks leven in principe maar weinig. En soms kost het moeite en ook wat tijd. Maar werken aan je eigen geluk is zonder twijfel de moeite waard. Met heel kleine oefeningen kun je dingen neutraler bekijken: wie een dag lang in principe elke gebeurtenis van twee kanten belicht, zal zien hoeveel verschillende oplossingen zich ineens aandienen. Daarnaast kan het geen kwaad om je omgeving eens onder de loep te nemen: ben ik omringd door mensen die goed voor me zijn?
Levenspartners, vrienden, het sociale netwerk en niet in de laatste plaats je eigen familie bevatten genoeg explosieve stof die zich stukje bij beetje kan opstapelen en ineens kan ontploffen. Een "Stop, tot hier en niet verder!" kan geen kwaad en is goed voor vriendschappen of relaties – mits op de juiste toon uitgesproken en onderbouwd met de juiste argumenten. Want ook het omgekeerde is wetenschappelijk bewezen: niet goed functionerende of eenzijdige relaties zijn schadelijk voor de gezondheid. Een goed functionerende sociale omgeving is dus ook een belangrijk onderdeel van een fundamenteel geluksgevoel.
Bewuster leven en je bewustzijn versterken
Dat biologische winkels, slow food en lichamelijke ontspanningsmethoden zoals yoga zo populair zijn, laat ook zien wat in deze snelle tijd een wezenlijke behoefte is: onthaasting. Wanneer de dag begint met een blik op je smartphone, die de geplande afspraken toont, en het ontbijt een snelle coffee-to-go onderweg naar kantoor moet zijn, is het geen wonder dat de tegenbeweging slechts een kwestie van tijd was. Daarin komt de behoefte tot uiting om dingen bewust waar te nemen en ze niet tussendoor te hoeven afhandelen. Nog afgezien van het feit dat je je veel efficiënter met iets bezighoudt wanneer je dat bewust doet dan wanneer je het gehaast ernaast probeert te doen, zorgen kleine momenten van bewust genieten voor een duidelijke stijging van de levenskwaliteit. Het bewuste moment met een echte cappuccino in het café, het genietend opsnuiven van de koffiegeur en de oprechte vreugde om het kleine chocoladekoekje erbij bezorgen je meer levensgeluk dan de snelle cafeïnebom uit de automaat tijdens een vluchtige pauze aan je bureau. Hetzelfde geldt voor een bewust genoten schuimbad in plaats van een functionele douche of een bezoek aan een Thais restaurant in plaats van een snelle take-away uit het afhaalloket.
Natuurlijk kosten deze kleine gelukseilandjes in het dagelijks leven wat meer tijd. Maar wat zijn een paar minuten tijdwinst nu eigenlijk waard in verhouding tot meer levensgeluk en gezondheid?