Na de dag van de geliefden, Valentijnsdag, en allerlei onzindagen zoals carnaval, is er in maart een dag die minstens net zo veel mensen interesseert: de Dag van de Ruggezondheid! Al is dat om een heel andere reden. Als je recente studies mag geloven, is rugpijn de nieuwe volksziekte in Duitsland. Het is dan ook niet vreemd dat de Dag van de Ruggezondheid op grote belangstelling kan rekenen. De dag wordt zoals elk jaar georganiseerd door de „Aktion Gesunder Rücken” (AGR) en de „Bundesverband deutscher Rückenschulen” (BdR). Dit jaar staat de balans centraal – in dubbele zin.
- Koploper: rug
- Een kwestie van perspectief: het model „Ruggezondheid”
- Minder stress, meer beweging
Koploper: rug
De koploper is een oude bekende: de rug. De meeste verzuimdagen op de werkplek komen door aandoeningen van het bewegingsapparaat, en volgens het TK-Gesundheitsreport 2016 komt het grootste aandeel daarvan voor rekening van problemen met de onderrug. Er zijn veel van dit soort rapporten en als je je een beetje in de materie verdiept, kun je ook als leek tot de conclusie komen dat rugaandoeningen de afgelopen vijf jaar enorm aan belang hebben gewonnen. Omdat de literatuur omvangrijk en veelzijdig is en talloze universitaire studies en rapporten van zorgverzekeraars het onderwerp op verschillende manieren benaderen, is een concrete vergelijking lastig. Het beeld dat naar voren komt, is echter behoorlijk duidelijk: rugpijn is nog altijd de Duitse volksziekte bij uitstek, op de voet gevolgd door psychische problemen.
Het is niet moeilijk om een verband te vermoeden tussen nummer één en twee – en het is al evenmin lastig om daarvoor concrete aanwijzingen te vinden. De „Aktion Gesunder Rücken” geeft bijvoorbeeld een heel duidelijke hint in die richting en zet haar actiedag dit jaar onder het motto: „Balans vinden – rug versterken”. Aan deze leus ligt het inzicht ten grondslag dat bij rugklachten in 90 procent van de gevallen geen ernstige aandoeningen de oorzaak zijn, maar dat ze voortkomen uit verschillende psychische of lichamelijke problemen. In niet weinig gevallen spelen die problemen samen.
Een kwestie van perspectief: het model „Ruggezondheid”
Volgens de beschrijving van de AGR is rugpijn het resultaat van een lichamelijke of geestelijke disbalans – of van het samenspel van meerdere disbalansen. Beeldend voorgesteld kun je ruggezondheid zien als een grote wip, waarop zich op hun beurt twee kleine wippen bevinden. De kleine wip links staat voor het lichaam, dat zoekt naar een balans tussen belasting en herstel, terwijl aan de andere kant de psyche hetzelfde doet. Pas wanneer de twee kleine wippen in evenwicht zijn, is ook de grote wip waarop ze staan in balans – en is de ruggezondheid op orde.
Concreet betekent dat dat lichamelijke disbalans – mogelijk veroorzaakt door te veel zitten op de bureaustoel en daarbij te weinig compenserende beweging na werktijd – de rug net zo ziek kan maken als een psychisch onevenwicht. De disbalans van te veel zitten en nauwelijks stress kan dus net zo goed tot een verstoring in het systeem leiden als te veel stress bij een normale lichamelijke belasting door een langdurige zittende houding met voldoende compensatie.
„Zowel een te zware belasting als te weinig beweging en rust zijn gif voor de rug”, staat hierover in een recent persbericht van de AGR. „Getroffenen zouden eens zelf op hun dagelijks leven moeten reflecteren. Vaak wordt je dan duidelijk waar de pijn vandaan zou kunnen komen.” Een evenwichtige mate van beweging is van groot belang. Mensen met een zittend beroep wordt daarom aangeraden om minstens tienduizend stappen per dag te lopen: „Velen halen niet eens de helft”, is de ervaring van de rugexperts. Een andere oorzaak van rugpijn kunnen „musculaire disbalansen” zijn. „Om een beweging uit te voeren, verkort een spier zich en rekt de tegenspeler uit. Als een spier nu blijvend verkort is, bijvoorbeeld door gebrek aan beweging of een verkeerde houding, leidt dat tot pijn.” Door dagelijks urenlang monotoon zitten aan het bureau kwijnen de rugspieren weg en door de zithouding ook de buik- respectievelijk beenspieren.
De kern: bij rugpijn spelen meestal meerdere factoren mee. Daarbij wegen voor de hand liggende factoren, zoals lichamelijke tekorten, net zo zwaar als minder opvallende, namelijk psychische. Deze boodschap lijkt vooral in het licht van de heersende opvatting dat psychische belasting door aanhoudende stress, pesten of noodlottige gebeurtenissen hoogstens een kwestie van karakter is, des te belangrijker. De conclusie moet dus zijn: de psyche is voor de gezondheid van de rug minstens even belangrijk als het lichaam. De oplossing: enerzijds stress actief vermijden en anderzijds door bewuste activiteiten een tegenwicht creëren voor de dagelijkse bewegingsloosheid.
Minder stress, meer beweging
Terwijl het thema „stress” individueel moet worden aangepakt (-> Zie ook het artikel Manieren om met stress om te gaan), is de kwestie van lichamelijke preventie iets eenvoudiger: het helpt om het thema „beweging” in de dagelijkse agendahectiek tot een vast moment te maken en het lichaam liever regelmatig dan al te sportief voor compensatie te laten zorgen. De „Aktion Gesunder Rücken” helpt trouwens zelf ook meteen verder. Op de homepage www.agrcoach.de biedt de vereniging ter gelegenheid van de Dag van de Ruggezondheid geïnteresseerden de mogelijkheid om gratis en vanuit huis toegang te krijgen tot een door professionals opgezet rugtrainingsprogramma. Wie zich in maart 2017 gratis op de homepage registreert, krijgt naast uitgebreide trainingsvideo's en voedingsschema's ook de „5 minuten rugtraining” gratis erbij, belooft de vereniging. De video's zijn ontleend aan het gelijknamige boek van gezondheidstrainer Manuel Eckardt.
Zonder aanmelding of internet kun je met een simpele vuistregel in je achterhoofd al veel voor je lichaam doen. De door de vereniging „Aktion Gesunder Rücken” al genoemde „tienduizend-stappen-regel” bepaalt een dagelijks bewegingsdoel. De oorsprong ervan ligt hoogstwaarschijnlijk bij een kantoor van Japanse reclamemakers, die in de jaren zestig een stappenteller moesten vermarkten. Het getal 10.000 moest een aantrekkelijk doel suggereren – terwijl het cijfer noch het resultaat is van een klinisch onderzoek, noch van praktijkervaring. Toch zal geen enkele arts ontkennen dat regelmatige beweging een positief effect op het lichaam heeft – en tienduizend stappen per dag lopen is inderdaad een aanlokkelijk doel. Menig expert prijst de positieve effecten van dagelijkse beweging voor het voorkomen van chronische ziekten, voor het hart- en vaatstelsel en voor het bewegingsapparaat – maar ook zonder expert is het duidelijk dat dagelijks bewegen gezond is. Niet alleen voor de rug.