Rugklachten: bureaustoel tegen rugpijn

„Dat is toch psychosomatisch!“ In de omgangstaal krijgt een oorzaak van rugpijn die zowel wijdverbreid als onderschat is, een negatieve bijklank. Naar schatting heeft 16 tot 31 procent van alle aandoeningen psychosomatische oorzaken. Bij rugklachten ligt dat aandeel enorm veel hoger.

Velen van ons brengen een groot deel van de werkdag zittend door. Toch is zittend werk allesbehalve eenvoudig voor ons lichaam. Lang zitten in combinatie met een verkeerde zithouding, te weinig lichaamsbeweging en stress en prestatiedruk leidt al snel tot spanningen en chronische rugklachten. Gelukkig zijn er allerlei tips die helpen om vervelende pijn te voorkomen. Maar wat helpt echt tegen rugklachten op de werkplek en hoe kan een bureaustoel rugpijn helpen voorkomen?

• Mogelijke oorzaken van rugklachten
• Wat betekent „psychosomatisch“?
• Het is de voortdurende spanning die ziek maakt
• Wegen uit de crisis
• Professionele hulp
• Wat helpt tegen rugpijn op de werkplek?
• Hoe kan een bureaustoel helpen tegen rugpijn op kantoor?
• Welke bureaustoel tegen rugpijn is geschikt voor mijn lichaam?

Mogelijke oorzaken van rugklachten

Maar liefst 80 tot 90 procent van alle mensen met chronische rugklachten vertoont volgens een studie ook tekenen van een lichte depressie. Toegegeven: dit vrij hoge percentage wordt door een paar andere resultaten, die enkele tientallen procentpunten gematigder uitvallen, in het totaalbeeld naar beneden bijgesteld. Zeker is echter dat ruim meer dan de helft, zo niet zelfs driekwart van alle mensen met chronische rugpijn problemen heeft die minder in het fysieke dan in het psychische liggen.

Stress is bijvoorbeeld de grootste boosdoener bij rugproblemen van allerlei aard. Het is niet voor niets dat er uitdrukkingen bestaan waarin een deadline je „in de nek zit“ of een probleem „op je schouders drukt“: langdurige psychische belasting veroorzaakt aantoonbaar reacties in het lichaam. In principe spannen de rugspieren zich aan bij stress. De verklaring daarvoor ligt in de evolutie: komt de mens in een benarde situatie terecht, dan maakt zijn lichaam adrenaline aan. Dit stresshormoon drijft onder andere de spieren tot topprestaties, om bijvoorbeeld klaar te zijn voor een vlucht of een aanval.

Toen in de oertijd de sabeltandtijger de grot binnensloop, was het voor de vroege mens ook een voordeel om met inzet van al zijn krachten weg te kunnen komen. Aan het principe van deze lichamelijke afstelling is niets veranderd, ook al gaat het tegenwoordig gelukkig meestal niet meer om leven of dood. Zeker niet op de bureaustoel, waar de meeste mensen aan de meeste stress blootstaan. Integendeel: met de adrenaline dosering van een oermens in het bloed gaat het bij de moderne „homo computerensis“ minder om lichamelijke, maar eerder om mentale topprestaties die onder stress moeten worden geleverd. Het adrenalinegehalte is daarbij hetzelfde gebleven, alleen wordt het hormoon niet meer in de spieren verbruikt door een halsbrekende vlucht of een stevig gevecht. Het gevolg is spierverharding. Is spanning, dus stress in zijn vele vormen, een permanente toestand, dan leiden de natuurlijke beschermingsreflexen tot pijnlijke verkrampingen.

Een ander groot verschil met de oermens is ook de duur waarin moderne mensen aan stress blootstaan. Terwijl de voorouders van de mens met acute stressepisodes te maken hadden, leeft de moderne mens zogezegd in voortdurende stress. Terwijl acute stress gezond is en de prestaties verhoogt, is chronische stress schadelijk voor de gezondheid en leidt die tot lichamelijke symptomen.

Wat betekent „psychosomatisch“?

Het langetermijngevolg is rugpijn, waarvan de oorzaak psychosomatisch is. Omdat deze term echter sterk gestigmatiseerd is, leggen we hier uitgebreid uit waarom „psychosomatisch“ niet betekent dat iemand zich zijn pijn inbeeldt. Integendeel: psychosomatische pijn is juist heel reëel, en degene die eraan lijdt heeft net zulke ernstige of zelfs grotere beperkingen als iemand die voor zijn lichamelijke klachten ook een duidelijke oorzaak ziet.

„Somatisch“ betekent in eerste instantie niets anders dan het Soma (het lichaam) betreffend, dus „fysiek“ of „lichamelijk“. „Psychosomatisch“ betekent daarentegen „berustend op psychisch-lichamelijke wisselwerkingen“ – eenvoudiger gezegd: psychosomatische pijn is lichamelijke pijn waarvan de oorzaak in de psyche ligt.

Juist als het om rugklachten gaat, is de relatie tussen lichaam en geest al lang bekend. Al in de jaren negentig ontdekten onderzoekers dat slechts weinig mensen die voortdurend „rug“ hebben daadwerkelijk beschadigingen aan de wervelkolom of tussenwervelschijven vertonen. Veel vaker zouden ze tekorten hebben zoals een zwakke rugspieren, een deels stijve rug of conditietekorten. Door psychische problemen zouden deze lichamelijke klachten echter sterker worden waargenomen en zou de pijn nadrukkelijker aanwezig zijn, zo luidt de verklaring.

Een oorzaak daarvan is dat het lichaam van depressieve mensen van nature minder pijnstillende boodschapperstoffen afgeeft dan dat van mentaal gezonde mensen. Kort gezegd: iemand die somber of depressief is, ervaart lichamelijk leed daadwerkelijk erger dan iemand die met een overwegend positieve basishouding door het leven gaat.

Het is de voortdurende spanning die ziek maakt

Pesten, stress, overbelasting of noodlottige gebeurtenissen brengen het lichaam in een soort natuurlijke permanente staat van paraatheid. Uit een onderzoek bleek dat 85 procent van alle rugpijn psychische oorzaken had. Een aangetaste psyche kan er ook voor zorgen dat pijn niet afneemt nadat een lichamelijke oorzaak is verholpen. De meeste van zulke rugklachten vinden op hun beurt hun oorsprong op de werkplek: een slecht werkklimaat, tijdsdruk, sociale conflicten, geen vaste eindtijd van de werkdag, te weinig waardering, voortdurend bereikbaar zijn na werktijd of de angst voor een mogelijk dreigend ontslag zijn slechts enkele van de vele redenen waarom steeds meer werknemers psychosomatische rugpijn krijgen. Ook de invloed van de persoonlijke omgeving op de beleving van stress mag niet worden onderschat.

Overlijdens in de familie, jarenlang zorgen voor een familielid, spanningen in het huwelijk of de relatie, slepende ruzies binnen de familie of vriendenkring, een eenzijdig veeleisende omgeving of simpelweg overbelasting door een situatie in de kennissenkring kunnen eveneens blijvende rugklachten veroorzaken; in sommige gevallen is het ook een mix van allerlei kleinigheden die samen grote gevolgen kunnen hebben. Ook een algemeen pessimistische levenshouding, cynisme dat je met je meedraagt, het gevoel overspoeld te worden door slecht nieuws via een voortdurende stroom uit internetportalen, radio, mobiele apps of social communities, of algemene neerslachtigheid kunnen al voldoende zijn. Ook een gebrek aan ontspanning naast een veeleisende werkdag kan lichamelijke gevolgen hebben.

Wegen uit de crisis

Het staat buiten kijf: niet alle rugpijn heeft een psychische component. Wie zich vertilt, zich verrekt, beschadigde tussenwervelschijven of gespannen spieren heeft, moet door een orthopeed worden behandeld. Die zal proberen de schade te herstellen en de lichamelijke belemmeringen voor een leven zonder pijn weg te nemen. Minder eenvoudig ligt het bij psychosomatische aandoeningen, of bij gevallen waarin een somatische en een psychosomatische aandoening samengaan.

De opmerking van een arts dat de oorzaak van rugklachten in het zielenleven van de patiënt ligt, wordt nog altijd niet graag gehoord. Anders dan bijvoorbeeld in Noord-Amerika, waar het maatschappelijk grotendeels geaccepteerd is om een therapeut te bezoeken, is men in Duitsland nog steeds niet erg positief over mensen die hun problemen niet zelf kunnen of willen oplossen. Alleen al het noemen van psychosomatiek wordt door velen eerder gezien als het bagatelliseren van „echte“ problemen of simpelweg als een onbeschaamdheid van een arts die blijkbaar niet in staat is het rugprobleem deskundig te duiden. In de praktijk kan zo’n situatie er helaas ook toe leiden dat een arts dit onderwerp liever helemaal vermijdt en pijnstillers of fysiotherapie voorschrijft, voordat hij zijn patiënt aan een andere arts verliest.

Het werkelijke probleem blijft daardoor onbehandeld en een kortdurende, psychosomatisch veroorzaakte klacht wordt een chronische aandoening. Het besef dat psychosomatisch veroorzaakte symptomen niets anders zijn dan een hulpkreet van de ziel, die in haar nood het lichaam als omweg gebruikt om aandacht te vragen, ontbreekt vaak – zowel bij patiënten als bij artsen. Maar als deze hulpkreet consequent wordt genegeerd, dreigt een neerwaartse spiraal: de rug blijft pijn doen, en naast de onopgeloste oorzaken zoals stress of zorgen over de toekomst komt mogelijk ook nog de angst dat de mysterieuze rugklachten op iets ergers kunnen wijzen.

De volgende stap is dat patiënten zich bij hun aandoening neerleggen, die accepteren en voor hun eigen doeleinden gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan een medewerker op een kantoorafdeling die simpelweg nooit heeft geleerd om ook eens "nee" te zeggen. Veel te veel werk, de daaruit voortvloeiende tijdsdruk, daaropvolgende stress in de privésfeer en uiteindelijk ook een steeds sterker gevoel van onrecht zijn het gevolg. Van eenvoudige spierspanningen ontstaan chronische rugklachten, mogelijk zelfs zenuwpijn. En omdat het eigenlijke probleem wordt genegeerd, komt daar nog het besef bij dat nu ook het lichaam het leven belemmert. Dat leidt er op zijn beurt toe dat het lichamelijke, duidelijk aanwezige maar onbehandeld gebleven lijden wordt ingezet om problemen op te lossen – geheel volgens het motto "...ik zou wel willen, maar mijn rug". Het gevolg kan zijn dat iemand het verwijt krijgt dat de collega niets doet om weer gezond te worden of zich zelfs bewust voor het werk drukt, wat weer kan leiden tot pesten op het werk of waarschuwingen. Eenvoudig gezegd: uit stress ontstaat lichamelijk voelbare stress, die tot nog veel meer stress en dus pijn kan leiden. Deskundigen spreken ook van een "vicieuze cirkel", waarbij psychisch lijden lichamelijke schade veroorzaakt, die op haar beurt weer psychisch lijden tot gevolg heeft – enzovoort, enzovoort.

Experts op dit gebied beschrijven de weg uit de crisis als een weg naar zelfinzicht. Het loont dus om jezelf af en toe de vraag te stellen of er misschien een deel van je persoonlijkheid is dat veel te weinig aandacht krijgt: "Geeft mijn werk me genoeg tijd om een relatie te hebben, vriendschappen te onderhouden of de reizen te maken die ik al sinds mijn jeugd voor me uitschuif? Heb ik genoeg energie gestoken in het verwezenlijken van deze doelen of koos ik toch eerder voor de weg van de minste weerstand?" Natuurlijk is het makkelijker om overal ja en amen op te zeggen dan de energie op te brengen om een heel persoonlijk standpunt uit te leggen. Vaak zijn het ook hulpeloosheid, schuldgevoelens, angst, de drang naar harmonie of aangeleerd plichtsbesef die ertoe leiden dat je niet meer naar je eigen behoeften luistert. Luisteren naar je lichaam is de eerste stap om de spiraal weer omhoog te klimmen. Of dat nu met of zonder professionele hulp gebeurt.

Professionele hulp

Een eerste aanspreekpunt is de huisarts, die zijn patiënten idealiter al jaren kent en hun klachten beter kan inschatten dan een specialist die er pas op korte termijn bij wordt gehaald. Wie met hem over zijn problemen praat en het vermoeden uit dat niet alleen lichamelijke schade verantwoordelijk kan zijn voor het lijden, krijgt hulp bij de eerste stappen op weg naar herstel. Natuurlijk zal hij met hulp van specialisten nagaan of er echt geen lichamelijke oorzaken voor de pijn zijn – en vervolgens indien nodig een geschikte therapeut voorstellen of zelf ondersteuning bieden bij het oplossen van de problemen. Een andere plek waar je terechtkunt, zijn psychosociale adviescentra van universiteiten, kerkelijke of gemeentelijke instellingen. Ook hier wordt normaal gesproken eerst aangeraden om alle mogelijke medische oorzaken van chronische pijn uit te sluiten en daarna verdere stappen in gang te zetten. Hoe dan ook: het begin van een fundamentele oplossing zou moeten zijn dat je „psychosomatiek“ niet als scheldwoord of belediging ervaart.

Wat helpt tegen rugpijn op de werkplek?

Rugpijn op kantoor hoeft niet zo te zijn. Om je rug te versterken en spanning te voorkomen, is het verstandig om je zithouding regelmatig te veranderen en in de pauzes regelmatig op te staan. Een doordachte indeling van de ruimte kan eraan bijdragen dat je onbewust meer beweegt. Zo kan de centrale printer bijvoorbeeld in een aparte kantoorruimte worden geplaatst. Ook zitballen of kleine fitnessoefeningen op je werkplek helpen om de wervelkolom te ontlasten en niet urenlang in één en dezelfde houding te blijven zitten. Ook speciale kantoormeubelen, zoals verstelbare bureaus, worden als bijzonder nuttig beschouwd, omdat je daarmee idealiter taken ook korte tijd staand kunt uitvoeren.

Het belangrijkste bij langdurig kantoorwerk is een ergonomisch gevormde bureaustoel die in hoogte verstelbaar, draaibaar en stabiel is. Een verstelbare rugleuning en goed gevoerde armleuningen kunnen de zithouding extra verbeteren. Zo wordt een eenzijdige belasting van de wervelkolom effectief voorkomen. Heeft de bureaustoel bovendien een zitting die gekanteld kan worden, dan kun je een zithouding aannemen waarbij het bekken licht naar voren kantelt. Deze zithouding zorgt ervoor dat de wervelkolom weer haar natuurlijke dubbele S-vorm kan aannemen. Dat ontlast de rugspieren en voorkomt rugpijn en spanning. Een goede bureaustoel tegen rugpijn is dus altijd ook een belangrijke investering in je gezondheid.

Welke bureaustoel tegen rugpijn is geschikt voor mijn lichaam?

Om ervoor te zorgen dat de bureaustoel maximaal comfort biedt, moet deze bij je lichaam passen en goed zijn ingesteld. Daarbij hebben vrouwen andere bureaustoelen nodig dan mannen. Voor vrouwen is het extra belangrijk dat de stoel tegen rugpijn een flexibele en zachte rugleuning heeft die het onderste deel van het lichaam ondersteunt. Voor mannen wordt juist een stevige rugleuning aanbevolen die pijnlijke spanningen in de nek- en schouderzone helpt voorkomen. Daarnaast moet de stoel tegen rugpijn zo worden ingesteld dat je recht op het beeldscherm kunt kijken. De bovenste regel van het scherm bevindt zich idealiter precies op ooghoogte, waarbij boven- en onderbenen een rechte hoek vormen en de voetzolen volledig op de vloer rusten. Deze zithouding verdeelt het gewicht gelijkmatig over de tussenwervelschijven en geeft rugklachten geen kans. Daarnaast is het aan te raden om bij bestaande klachten een bureaustoel tegen rugpijn aan te schaffen om verdere verergering te voorkomen.