„Als het onderwerp niet zo ernstig was, zou je er eindeloos grappen over kunnen maken. Bijvoorbeeld dat het voor jongeren tegenwoordig niet meer genoeg is om op steeds jongere leeftijd eens flink te drinken en te roken – nu moeten ze ook nog ‘rug’ hebben. Maar wie naar de actuele cijfers kijkt, vergaat het lachen al snel. Ook al wil je het bijna niet geloven: volgens een studie van het Robert Koch-Institut, waarvoor meer dan 17.000 jongeren werden ondervraagd, zijn rugklachten na hoofdpijn en buikpijn de op twee na meest voorkomende klachten bij kinderen en jongeren van 11 tot 17 jaar. Hoewel er veel oorzaken zijn die samen een rol spelen, is er één hoofdoorzaak aan te wijzen: kinderen zitten te veel en bewegen te weinig.
- Mama, ik heb rugpijn!
- Jonge jaren zittend doorgebracht: een blik op de oorzaken
- Beweging stimuleren: het helemaal niet zo moeilijke tegenprogramma
- Goed zitten: als het dan toch moet, dan ergonomisch verantwoord
- Goed bewegen: oefeningen voor een gezonde kinderrug
- Meer informatie
Mama, ik heb rugpijn!
Daarbij past ook dat de „DAK“ en het Forsa-Institut in een representatieve enquête onder leerkrachten hebben vastgesteld dat er in de afgelopen tien jaar een toename van motorische beperkingen bij scholieren te zien is. Ongeveer 70 procent van de leerkrachten stelde over de afgelopen tien jaar in het algemeen een toename van gezondheidsproblemen bij scholieren vast; ook stress en psychosomatische klachten nemen toe. Wie naar de oorzaken zoekt, komt al snel uit in voorspelbaar terrein: een blik op de speelplaatsen in woonwijken, op de grasvelden buiten de stad of richting de trapveldjes is genoeg om te zien dat het daar vroeger levendiger was. Kinderen die de hele middag op het voetbalveld, de BMX-baan of het skatepark doorbrengen, in het bos verstoppertje spelen of urenlang op straat voor het huis met stoepkrijt banen tekenen voor de step of skelter, zijn zeldzaam geworden. Natuurlijk zijn kinderen nog steeds buiten te vinden – alleen komen ze later en gaan ze eerder weer naar huis.
Jonge jaren zittend doorgebracht: een blik op de oorzaken
Vooral het aantal gymnasiasten op openbare plekken zal de afgelopen jaren duidelijk zijn afgenomen. Sinds de landelijke omschakeling in Duitsland van het negenjarige gymnasium naar het zogeheten G8 hebben scholieren, op een paar uitzonderingen na, tot wel 36 lesuren per week in plaats van de eerdere 30 op hun rooster. Daar komen nog huiswerk en steeds vaker bijlessen bij, omdat dezelfde hoeveelheid lesstof in twaalf maanden minder voor sommigen simpelweg niet haalbaar is. Overigens is ook op Realschulen en Mittelschulen een toegenomen leerbelasting te zien. Zelfs op hogescholen en universiteiten moeten studenten het met minder tijd doen: sinds de invoering van het bachelor- en mastersysteem behalen studenten weliswaar één tot twee jaar eerder hun diploma, maar tijdens hun studie zitten ze ook langer aan hun bureau en in de collegezaal.
De natuurlijke bewegingsdrang van kinderen zorgt er in de basisschooltijd tenminste nog voor dat scholieren zich na de les en het huiswerk storten op activiteiten waarvan een scholier uit de onderbouw het vaak al te vermoeiend vindt om er alleen maar van te dromen. Natuurlijk: op je 14e of 15e is voetbaltraining voor jongens of hiphopdansles voor meisjes misschien nog cool. Verder krijgen rugversterkende en sportief uitdagende activiteiten zoals in bomen klimmen echter zware concurrentie van spelconsoles, sociale netwerken of de televisie. Daar komt nog bij dat steeds minder ouders zonder tweede inkomen kunnen rondkomen – wat er op zijn beurt toe leidt dat pubers relatief ongecontroleerd en vaak overmatig toegeven aan hun niet altijd gezonde neigingen.
Het past in het plaatje dat artsen en zorgverzekeraars ook een toename registreren van gevallen van overgewicht, diabetes, gewrichtspijn of hoge bloeddruk.
Beweging stimuleren: het niet eens zo moeilijke tegenprogramma
Ook de vereniging „Aktion Gesunder Rücken“ (AGR) ziet de oorzaak van het gestaag stijgende aantal scholieren met rugklachten in de „moderne levensomstandigheden“. „Volgens recente enquêtes heeft bijna de helft van de basisschoolleerlingen hier al eens last van gehad en bij oudere jongeren loopt dat aantal op tot wel 80 procent“, aldus een actueel persbericht. Daarin geeft de vereniging, die zich al 20 jaar bezighoudt met de preventie en therapie van de volksziekte „rugpijn“, ook oplossingsvoorstellen voor het wijdverbreide probleem.
Daarom zijn experts het erover eens dat er twee basiszaken in acht moeten worden genomen om spanning in de rug van kinderen te voorkomen: veel bewegen en de juiste meubels. Ook de directeur van de „Bundesarbeitsgemeinschaft für Haltungs- und Bewegungsförderung“ (BAG), Dr. Dieter Breithecker, adviseert dat kinderen zich minimaal drie uur per dag bewegen. De meeste kinderen hebben van nature wel een grote bewegingsdrang en willen uit zichzelf ravotten, spelen en rennen. Toch raadt hij ouders aan om die behoefte ook te stimuleren, ook als het kind enthousiast is over sport. Afwisselende beweging waarbij het hele lichaam betrokken is, is daarbij beter dan een vroege specialisatie in één enkele sport. Juist die veelzijdigheid geeft belangrijke impulsen voor de lichamelijke, geestelijke en psychische ontwikkeling.
Goed zitten: als het dan toch moet, dan ergonomisch verantwoord
Opvallend genoeg speelt ergonomie bij kindermeubels in de beleving van ouders vaak een eerder ondergeschikte rol. Maar net zo belangrijk als een optimaal instelbare bureaustoel resp. orthopedische bureaustoel voor volwassenen is, is een ergonomische bureaustoel voor kinderen net zo belangrijk. De AGR heeft een uitgebreide catalogus met criteria opgesteld waaraan kinderzitmeubels moeten voldoen om met het AGR-keurmerk te worden onderscheiden als bijzonder rugvriendelijke producten. Daaronder vallen naast de aanpasbaarheid aan verschillende houdingen en zitposities ook verstelbaarheid in hoogte, vering en ergonomische eigenschappen van zitting en rugleuning. Driedimensionaal beweeglijke stoelen of krukken bevorderen dynamisch zitten en ondersteunen de natuurlijke bewegingsdrang van kinderen. Een positief neveneffect is dat het concentratievermogen verbetert.
Bij de juiste stoel hoort een verstelbare tafel. De AGR omschrijft een kantelfunctie van minimaal 16 graden als belangrijk. De reden: door een star en vlak tafelblad worden spanningen in de nek bevorderd. Juist tegen de achtergrond dat de inrichting van scholen en universiteiten vaak niet aan ergonomische normen voldoet, is het belangrijk dat kinderen en jongeren thuis op goede meubels zitten – als ze dan toch lang moeten zitten. Volgens experts zou het wenselijk zijn als een dynamische onderwijspedagogiek met de mogelijkheid om afwisselend zittend en staand te leren, zou worden toegepast.
Goed bewegen: oefeningen voor een gezonde kinderrug
Net als voor volwassenen is elke vorm van beweging ook goed voor de rug van kinderen. In principe is precies het tegenovergestelde van computerspellen aan te raden: In plaats van tennisballen over een pixelveld of boeven door de virtuele ruimte te jagen en daarbij niet veel meer te bewegen dan de duimen respectievelijk de handen, zou je kind een paar uur het hele lichaam moeten bewegen. Behalve misschien de duimen. Want bij computerspellen hangen de meesten onderuit in een stoel en belasten daarbij hun wervelkolom maar eenzijdig en versterken vooral hun rugspieren niet. Zoals alles wat je niet gebruikt, verschrompelen ook de spierstrengen in de rug als ze te lang niet worden gebruikt. Regelmatige sport die het hele lichaam uitdaagt – bijvoorbeeld zwemmen, atletiek, fietsen of klimmen – is nog altijd de beste manier om rugpijn te voorkomen. Zo voorkom je ook nog altijd het effectiefst een probleem dat ten eerste het welzijn en ten tweede als gevolg ook de rug aantast: overgewicht.
Jonge mensen hebben het overigens aanzienlijk makkelijker met gezonde spieropbouw en gewichtsverlies dan oudere mensen en zouden het probleem daarom het liefst zo vroeg mogelijk moeten herkennen, aanpakken en tot onderdeel van hun leven moeten maken – om zo lang mogelijk geen dergelijke klachten te krijgen. Om het wat losjes te zeggen: de missie moet zijn om het onderwerp „rugpijn“ weer aan de ouderen over te laten.
Meer informatie
De homepage van de „Schön Klinik“ geeft „Sterke tips voor een gezonde kinderrug“ en biedt medisch zinvolle rugoefeningen voor schoolkinderen aan.