Experts praten al een tijdje over een nieuwe wijdverspreide ziekte: rugklachten veroorzaakt door te veel zitten. Het onderwerp heeft inmiddels zijn weg gevonden van gespecialiseerde tijdschriften naar de entertainmentmedia. Zo verklaarde cabaretier, tv-presentator en arts Eckart von Hirschhausen onlangs in het ‘Gala’ dat hij vindt dat zitten het nieuwe roken is. Een boek met dezelfde naam, geschreven door Dr. Kelly Starrett, wordt een bestseller, terwijl uit een onderzoek van de Mayo Clinic van de Arizona State University blijkt dat elk uur zitten de levensverwachting met 22 minuten vermindert. Kortom: het bewustzijn over gezonde werkhoudingen neemt toe – tegelijkertijd zien fabrikanten van in hoogte verstelbare apparaten dit bureaus toenemende vraag. Sterker nog, dit meubilair kan schadelijke uren zitten besparen.
- Een leven op de stoel
- De gevolgen voor het lichaam
- Veel mogelijke oplossingen
- Meer compenserende beweging en minder zitten zorgen voor een oplossing
- De evolutie van het klassieke bureau naar de bartafel
- Hoe werkt een statafel?
- Een stap op weg naar gezond werken
Bij het vergelijken van verschillende onderzoeken blijkt dat het populaire motto: ‘Zitten is het nieuwe roken’ helemaal niet waar is. ‘Zitten is gevaarlijker dan roken’ zou er eigenlijk moeten staan – als dat de tabaksconsumptie niet bagatelliseert. De impact op de levensverwachting is echter waar: volgens een onderzoek verkort elke sigaret het leven met elf minuten, terwijl een uur zitten het leven met 22 minuten verkort. Dus gewoon twee peuken minder per werkuur en je gezondheid is tevreden? Aan de andere kant is het niet zo eenvoudig.
Een leven op de stoel
Ongeveer 17 miljoen mensen in Duitsland brengen hun werkdag door in een bureaustoel. Dat blijkt uit een actueel onderzoek van het Algemeen Lokaal Ziekenfonds (AOK). Er zijn ook beroepen waarbij geen bureau nodig is, maar ook geen zitten: chauffeurs in de vracht- of personenvervoer kennen het probleem, evenals specialisten in de detailhandel. Er zijn ook talloze beroepen waarin de computer een steeds belangrijkere rol speelt en het werkterrein voortdurend verschuift van de werkbank naar het bureau. Volgens de AOK bedraagt het aantal van deze “zittende overtreders” enkele miljoenen – nog afgezien van de studenten, leerlingen en scholieren.
Kort gezegd: het constante zitten en de negatieve gevolgen ervan treffen zeker een groot deel van de Duitse bevolking. Om de omvang van het probleem te begrijpen, hoeven de meeste mensen alleen maar kritisch naar hun normale werkdag te kijken. De meeste mensen zullen merken dat ze niet alleen op het werk, op de universiteit of achter het stuur zitten, maar ook een groot deel van hun vrije tijd op de zitting van hun broek doorbrengen.
Het volgende hypothetische voorbeeld zou daarom heel dicht bij het dagelijks leven van veel Duitsers moeten liggen: na het douchen wordt er aan tafel ontbijten, het dagblad in de fauteuil en de reis naar het werk vindt plaats in de bestuurdersstoel of in de treincoupé. Nog voordat je aan het werk gaat, kun je de gelopen kilometers meestal op één hand tellen. Het grote zitten op kantoor wordt gevolgd door de thuisreis al zittend, etend of een filmavondje op de bank, op de computer of met de tablet op het banklandschap.
Zelfs gedurende het hele leven zitten mensen constant: waar lichaamsbeweging op de kleuterschool wordt aangemoedigd en vereist, worden kinderen meestal gedwongen stil te zitten vanaf de eerste schooldag totdat ze hun einddiploma halen. De stage of studie vindt voornamelijk plaats op stoelen, evenals het daaropvolgende beroepsleven. Als je met pensioen gaat, zou er in theorie weer tijd en ruimte zijn om te sporten, maar tegen die tijd is dat meestal al gebeurd.
De gevolgen voor het lichaam
Wetenschappers en deskundigen op het gebied van de arbeidsgezondheid zijn het erover eens: we kunnen ons lichaam nauwelijks blootstellen aan iets veel ergers dan voortdurend zitten. Naast het feit dat het oorspronkelijk gericht is op constante beweging en zitten een geforceerde houding is, is het ook mogelijk om verkeerd te zitten: als het bijvoorbeeld ingewikkeld wordt op het werk, vallen veel mensen in een voorovergebogen, stijve en verkrampte houding waarin de skeletspieren het zwaarste vasthoudwerk moeten doen.
Zelfs als het ijs op is, is het stressvolle gedeelte voorbij en is er tijd voor ontspanning. Het lichaam heeft niet minder te doen: als je in een houding zit die de meeste mensen prettig vinden, ontspannen bijvoorbeeld de buikspieren. Omdat ze een groot deel bijdragen aan de ondersteuning van het skelet, ontstaat er op de lange termijn een zogenaamde kromgetrokken rug, wat weer slecht is voor de tussenwervelschijven. De tussenwervelschijven – die als het ware kleine schokdempers zijn tussen de individuele wervels van de wervelkolom – behouden hun flexibiliteit door constante beweging. Ze nemen vervolgens voedingsstoffen op als een spons. Als u uw rug enkele uren per dag niet beweegt, drogen uw tussenwervelschijven plaatselijk uit. Een gevolg hiervan is de zogenaamde hernia.
Uit de huidige statistieken blijkt dat rugpijn zelfs zonder hernia kan optreden. Rugziekten zijn momenteel een van de belangrijkste oorzaken van ziekteverzuim in Duitsland. De meeste hiervan zijn echter geen schade aan het skelet of het bewegingsapparaat, maar eerder het gevolg van verharde of stijve spieren en de pijnlijke symptomen ervan.
Organen worden ook belast door langdurig zitten. Twee voorbeelden: Omdat de bloedsomloop en de stofwisseling bij het zitten ‘stand-by’ staan, bestaat er op afstand een risico op diabetes of hart- en vaatziekten. Door de gebogen knieën en heupen kan het bloed moeilijk het hart bereiken. Dit resulteert in problemen met de aderen.
Veel mogelijke oplossingen
Natuurlijk kunnen maar heel weinig mensen hun kantoorbaan opgeven omwille van hun rug, en er valt niets te zeggen tegen een gezellig avondje op de bank - zolang de balans maar klopt. Het zou voldoende zijn als het lichaam vóór of na een dag werken werd gebruikt voor het doel waarvoor het oorspronkelijk was ontworpen. Experts bevelen in dit verband graag de volgende vuistregel aan: vijf minuten bewuste beweging voor elk uur zitten en de schadeteller staat op nul.
In individuele gevallen kan het nodig zijn de maatregel aan te passen. Maar als je na een werkdag bijvoorbeeld ruim drie kwartier beweegt, doe je niets verkeerd. Een andere vuistregel die de hele dag kan worden toegepast, is niet alleen goed voor de rug, maar voorkomt ook vrijwel alle chronische ziekten: de tienduizendstappenregel. Iedereen die de hele dag tienduizend stappen loopt – waar dan ook – doet iets goeds voor de bloedsomloop, rug en organen. Het is niet alleen het wandelen, wandelen of joggen rond het blok dat telt, maar letterlijk elke stap die binnen 24 uur wordt gezet.
Meer compenserende beweging en minder zitten zorgen voor een oplossing
Compenserende sport of beweging is daarom belangrijk. Het is echter beter om niet zo veel te zitten dat dit een probleem veroorzaakt. Dit doel kan op verschillende manieren worden bereikt: het kan bijvoorbeeld worden gedaan met behulp van de kleine stelschroeven van het dagelijks leven. Als het weer goed is, kan het de moeite waard zijn om de metro over te slaan en de fiets naar het werk te nemen. Voor korte afstanden adviseren wij een stevige wandeling, die de stofwisseling stimuleert en zuurstof in het bloed brengt. Handig is de lift in het kantoorgebouw of appartementencomplex, maar het trappenhuis is een gratis trainingsfaciliteit die dagelijks beschikbaar is.
Er zijn ook veel manieren om het constante zitten op kantoor te doorbreken. Het korte overleg met collega's kan zeker al lopend plaatsvinden, de koffiepauze hoeft niet perse aan de salontafel plaats te vinden en de printer zou ook zo geplaatst kunnen worden dat er per uitdraai enkele stappen op de toonbank staan. Het ultieme in stoelverkorting zou echter een tafel zijn waar u niet per se aan hoeft te zitten.
De evolutie van het klassieke bureau naar de bartafel
Het zou goed kunnen dat mensen vroeger al vermoedden dat zitten meer dan alleen maar voordelen heeft. Maar het kan ook zijn dat u over het algemeen niet van zitten houdt. Op foto's van kantoren uit het Wilhelminische tijdperk valt altijd een vreemd meubelstuk op dat vrijwel niet meer in moderne kantoren te vinden is: het bureau. Om tijdens het lezen geen zware folio's vast te hoeven houden, had men, vooral in statige kantoren of leeszalen, graag een statafel, zodat men vooral kon lezen en eenvoudig schrijfwerk kon doen.
In de loop der jaren verdween het en vond in een moderne versie als leestafel af en toe zijn weg terug naar de werkplekken, vooral van degenen die de onaangename gevolgen van het zitten al hadden ervaren. Of degenen die simpelweg waarde hechten aan een plek waar ze staand kunnen werken. Een verdere ontwikkeling hiervan begint momenteel de nieuwe standaard te worden in moderne kantoren, zeker in verband met het toenemende aantal rugblessures: het sta-bureau.
Van het “hoekkantoor” op de directieverdieping tot het kantoortuin worden deze traploos verstelbare alleskunners gewaardeerd – ze bieden immers de mogelijkheid om zittend en staand te werken.
Hoe werkt een statafel?
De nadruk ligt op variatie. Het is duidelijk: het vervangen van de ene statische houding door een andere helpt niet veel. De echte kans, die ene Bar tafel – of zoals het terecht genoemd moet worden: een in hoogte verstelbaar bureau – is dat langdurig zitten vrijwel op elk moment onderbroken kan worden. Hiervoor is geen tweede meubelstuk nodig, alleen een simpele knop op het conventioneel ogende bureau: met een druk op de knop wordt het werkblad omhoog gebracht.
De opbouw van een elektrisch in hoogte verstelbaar bureau is eigenlijk eenvoudig: het tafelblad wordt ondersteund door twee kolommen waarvan de poten voldoende gedimensioneerd zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een C-poot. In de kolommen bevinden zich twee elektromotoren, die worden aangestuurd via een bedieningspaneel. Ze zorgen ervoor dat het tafelblad en de apparaten erop omhoog en omlaag kunnen worden gebracht, en de meeste modellen hebben een veiligheidssysteem dat botsingsbescherming wordt genoemd. Het is bedoeld om te voorkomen dat vingers, kabels of voorwerpen bekneld raken.
In de tafel geïntegreerde kabelgoten maken een schone kabelgeleiding mogelijk, zodat de monitor of computer niet van de tafel valt als het tafelblad wordt opgetild. Afhankelijk van de versie kunnen ook verschillende hoogtes met een druk op de knop worden geprogrammeerd en bediend. De voordelen van dergelijke allroundmeubels: In extreme gevallen hoeft het werk niet eens te worden onderbroken tussen zitten en staan. Hoewel sommige mensen het handiger vinden om staand te telefoneren en vervolgens het gesprekslogboek zittend in te vullen, kunnen ze hun workflow behouden.
Een ‘Swopper’, een soort veerkruk, die ook in een in hoogte verstelbare versie verkrijgbaar is, kan hierbij helpen. Zittend maakt dit zitmeubel, dat veel weg heeft van een joystick, dynamisch werken mogelijk. Door aan de verstelhendel te trekken, beweegt de zitting van de kruk naar een hoogte die vergelijkbaar is met die van een barkruk. Het kan dus een nuttige aanvulling zijn op de bartafel en een goed alternatief voor de klassieke Bureaustoel.
Een stap op weg naar gezond werken
De hoeveelheid maakt het gif: deze vuistregel geldt zowel voor zitten als staan. Wie een sta-bureau koopt en vanaf het begin hele werkdagen in een verticale houding doorbrengt, doet zijn lichaam daar geen goed mee. Bovendien ontslaat dergelijk meubilair je niet van de absolute noodzaak om na het werk te sporten of minstens een uur te bewegen. Een lange wandeling, joggen of zwemmen of een tijdje op de fiets of loopband blijven een verstandig en gezond contrast met de werkdag op kantoor.
Vooral iedereen die al jaren een zittend leven leidt, moet voorzichtig zijn met het staan in het begin. Ook hier gelden de principes van sportoefeningen: Verhoog langzaam de duur en het aantal herhalingen! In gewoon Nederlands: het risico op een zogenaamde gebogen rug neemt af door constante variatie – en niet door een ander uiterste. Voorzichtigheid is dus geboden, maar overdreven remmingen over deze nieuwe werkvorm zijn ongepast.
Iedereen die naar zijn lichaam luistert, doet veel dingen goed. Wanneer je onderrug pijn begint te doen of je knieën pijn doen, is het tijd om het werkblad omhoog te zetten. Als je na een tijdje moe wordt, je voetzolen zoemen, je nek pijn doet of je dijen tintelen, is het tijd voor nog een rondje in de goede oude bureaustoel.