Duizend keer aangeraakt, en plots gebeurde er niks meer. Als de trek aan de hendel onder het zitvlak van de bureaustoel van het ene op het andere moment geen effect meer heeft, dan heeft een belangrijk onderdeel de geest gegeven: de gasveer. Bij spotgoedkope stoelen staat dit defect ongeveer gelijk aan een „vastloper” bij een auto. Wie bij de aankoop van een bureaustoel echter voor kwaliteit heeft gekozen, kan dit onderdeel vrij eenvoudig zelf repareren of vervangen en daarna weer voor nieuwe daden op zijn draaistoel plaatsnemen.
Inhoud
- Wat kan er kapotgaan aan een gasveer?
- Gasveer defect – wat nu?
- Hoe werkt een gasveer?
- Eenvoudige reparatiehandleiding
- Demontage van de gasveer
- Montage van een nieuwe gasveer
WAT KAN ER KAPOTGAAN AAN EEN GASFEDER?
Er zijn twee problemen met een gasveer denkbaar: ten eerste kan de ingestelde hoogte vergrendeld blijven en zelfs met veel gewiebel op de zitting niet meer worden veranderd. Ten tweede: de veer verliest spanning en zakt, zodra er gewicht op de zitting komt, naar de laagste stand. Bovendien wordt de zitting niet meer gedempt. Als het niet om een fabricagefout gaat – en dus om een garantiegeval kort na de aankoop – treden zulke defecten normaal gesproken pas op na jarenlang gebruik. Hoe lang een gasveer bij normaal gebruik meegaat, is moeilijk te zeggen – de levensduur verschilt van model tot model. De reden dat hij ermee ophoudt, is in bijna alle gevallen dat minuscule deeltjes zich met smeermiddel vermengen en het ventiel van de gasveer vastplakken of blokkeren. Het gaat dus in brede zin om slijtage. Door dagelijks gebruik op de grote stofverzamelplaats „kantoor”, waar wolken tonernevel zich vermengen met opgewerveld stof uit pc-koelers en rondvliegende tapijtvezels, is het praktisch niet te voorkomen dat zich door de jaren heen minuscule deeltjes op het ventiel van de gasveer verzamelen. Daarna komen ze erin terecht en plakken of blokkeren het.
Hoe dan ook: het kapotte onderdeel moet worden gerepareerd – of er helemaal uit.
VEER DEFECT – WAT NU?
Voordat je de conciërge, de gereedschapskist of meteen maar een nieuwe stoel erbij haalt, is het verstandig eerst even in de administratie te kijken: hoe oud is de stoel? Zit er nog garantie op, stuur hem dan zo snel mogelijk terug naar de fabrikant. Valt die mogelijkheid af, dan zijn er twee opties. De eerste is reparatie van de gasveer, die je met een beetje handigheid zelf kunt uitvoeren. De tweede is vervanging van het defecte onderdeel, dat je als reserveonderdeel kunt bestellen bij de fabrikant of in de bureaustoel-shop.
Let wel: alleen als de stoel bij een vakhandelaar is gekocht. Goedkope stoelen uit de supermarkt, bouwmarkt of meubeldiscounter zijn in de meeste gevallen niet voorzien van vervangbare onderdelen. In die gevallen: handen af! Een gasveer kan gevaarlijk zijn. Wie met geweld kunststof onderdelen verwijdert die de veer onder spanning houden, loopt het risico dat de zuiger ongecontroleerd uit de cilinder schiet en in extreme gevallen zelfs de behuizing doorboort. Er dreigen ernstige verwondingen; in sommige gevallen zijn roekeloze knutselaars zelfs hun gezichtsvermogen verloren. In het gunstigste geval krijg je een enorme bende als smeermiddel uit de cilinder lekt.
Zoals bij alle reparaties geldt: voorzichtigheid is geboden. Je gezondheid gaat voor en als een handeling niet volgens de beschrijving van de fabrikant kan worden uitgevoerd, kun je het beter aan een vakman overlaten.
HOE WERKT EEN GASVEER?
Ook wie nog nooit in monteurspositie onder een bureaustoel heeft gelegen om kunststof afdekkingen te verwijderen, kent het principe van een gasveer waarschijnlijk van andere toepassingen: bijvoorbeeld van de kofferbak van een auto. Als je die opent, zie je hoe twee cilinders rechts en links aan de achterklep langzaam uitschuiven en het kofferdeksel uiteindelijk open houden. Dat wordt mogelijk gemaakt door gas in het binnenste van de cilinder, dat in gesloten toestand gecomprimeerd is en bij het openen langzaam uitzet. Ook bij motorkappen wordt dit systeem steeds vaker toegepast. Waar je bij oudere automodellen nog een steunstang moest uitklappen en vergrendelen zodat de klep open bleef staan, zet tegenwoordig een gasveer uit en ondersteunt daarna zelfstandig de motorkap. Maar hoe werkt zo'n pneumatische veer eigenlijk?
Simpel gezegd bestaat die in wezen uit een zuiger en een cilinder. In deze cilinder zit gas onder hoge druk. In de meeste gevallen gaat het bij dit samengeperste gas om stikstof. Dat zorgt enerzijds voor de veerkracht en dient anderzijds ook voor de demping.
De hoeveelheid gas bepaalt de veerkracht, daarom is de zuiger precies afgestemd op de vulhoeveelheid. Geavanceerde constructies hebben een scheidingszuiger, waardoor de dempingszuiger in olie loopt en zo aan minder wrijving wordt blootgesteld.
We wijzen er nogmaals nadrukkelijk op dat een gasveer niet geopend mag worden. Omdat de stikstof in de cilinder onder hoge druk staat, kan dit pneumatische onderdeel niet gecontroleerd worden geopend en kan de stikstof ook niet gedoseerd worden vrijgelaten. De metalen zuiger zal de knutselaar letterlijk om de oren vliegen.
EENVOUDIGE REPARATIE
Aan het gesloten uiteinde van de cilinder bevindt zich het ventiel, meestal in de vorm van een kogeltje of een pen, dat met de hendel wordt bediend. Precies hier zit de zwakke plek van het onderdeel: als zich aan de randen van de fitting stofdeeltjes verzamelen, blokkeren die na verloop van tijd het soepel sluiten van het ventiel. Het gevolg: het staat permanent open en laat de zuiger door gewichtsbelasting het gas in de veer samendrukken. De andere mogelijkheid is dat een combinatie van vuil en smeermiddel het ventiel vastplakt. Het gevolg: het ventiel kan niet meer worden geopend – de gasveer blijft gesloten.
Het kan helpen om dit ventiel te behandelen met gangbare universele sprays die als smeermiddel en reiniger worden gebruikt. Bedien daarbij steeds opnieuw de hendel om de ventielsluiting weer gangbaar te maken. De reinigende stoffen en verzorgende eigenschappen van deze sprays, die je in elke bouwmarkt vindt en die goed zijn voor scharnieren, voor het reinigen van fietsen of voor vastgeroeste schroeven, kunnen het aangekoekte vuil losmaken en de gasveer weer soepel laten werken.
DEMONTAGE VAN DE GASVEER
Blijft deze reparatiepoging zonder resultaat, dan helpt alleen nog het vervangen van de kapotte gasveer. Alles wat je daarvoor nodig hebt, is een gewone rubberen hamer. Dit gereedschap wordt normaal gebruikt om houten deuvels in meubels te slaan, tegels te leggen of tentharingen in de grond te slaan – maar bewijst ook bij deze klus goede diensten.
In principe is het goed om te weten dat de gasveer slechts in de zeldzaamste gevallen met het voetkruis is vastgeschroefd. De meeste moderne bureaustoelen worden letterlijk in elkaar gestoken, wat betekent dat de conisch toelopende cilinder van de gasveer zo in het draaikruis is gestoken dat hij stevig vastzit. Om hem eruit te krijgen, zijn er twee mogelijkheden. Wie zijn rug wil ontzien, legt de bureaustoel op zijn zij, en wel zo dat hij stabiel ligt. Fixeer nu met de ene hand het draaikruis en klop met de andere hand voorzichtig maar krachtig op het uitstekende uiteinde van de cilinder van de gasveer. Beweeg het draaikruis gerust stevig heen en weer en tik het defecte onderdeel zo voorzichtig mogelijk uit de fitting. Houd vervolgens de hardplastic huls van de gasveer stevig vast en klop rondom de opening waarin de veer in het zitvlak van je draaistoel of directiestoel zit, om zo indirect op de gasveer in te werken en hem los te maken.
De tweede mogelijkheid is net zo effectief, maar vraagt wel een klein beetje rugspieren: til je bureaustoel op aan het zitvlak en schud letterlijk de gasveer samen met het draaikruis uit de fitting. Daarmee maak je gebruik van het gewicht van de stoelvoet, dat na een beetje schudden en wrikken uit de fitting zou moeten komen. Let daarbij op je voeten, zodat het metalen of van hardplastic gemaakte, zware onderdeel niet op je tenen valt! Houd nu het draaikruis verticaal en sla de gasveer vanaf de zijkant uit de fitting.
INBOUW VAN EEN NIEUWE GASVEER
Voordat je het defecte onderdeel vervangt door een nieuw exemplaar, kun je van de gelegenheid gebruikmaken en je bureaustoel grondig reinigen. Zo makkelijk kom je voorlopig niet meer bij de afzonderlijke onderdelen van je werkmeubel. Vooral de onderdelen van hardplastic kun je behandelen met dezelfde spray waarmee je eerder hebt geprobeerd de oude gasveer weer soepel te maken. Maak de afzonderlijke onderdelen vooraf schoon met keukenpapier en glasreiniger of met een zachte doek en een milde allesreiniger. Laat de onderdelen goed drogen en pak vervolgens een spuitolie en een zachte doek en wrijf alle hardplastic onderdelen zorgvuldig in.
De olie beschermt niet alleen het oppervlak, maar geeft het ook weer nieuwe glans. Voor chroom kun je enerzijds een chroomreiniger uit de bouwmarkt gebruiken – of je grijpt terug op een oud huismiddel: citroenzuur. Halveer een citroen en wrijf mogelijk geoxideerde of dof geworden chromen onderdelen voorzichtig schoon. Als alternatief kun je ook van een handvol koude as en een scheutje water, gemengd in een omgespoeld yoghurtbekertje, een loog maken. Wrijf de betreffende onderdelen voorzichtig schoon, spoel na met veel water en laat het schone chromen onderdeel goed drogen. Daarna kun je, om verdere corrosie te voorkomen, het geheel met een dun laagje vaseline inwrijven.
Neem nu de nieuwe gasveer erbij en plaats deze voorzichtig – eventueel volgens de door de fabrikant meegeleverde handleiding – in de uitsparing van het onderstel. Het is niet nodig om met een hamer op de veer te slaan – temeer omdat je daarmee het nieuwe ventiel zou kunnen beschadigen. Druk hem gewoon met een stevige greep in de opening, plaats de zitting erop en ga op de stoel zitten. Let er absoluut op dat de hendel waarmee het ventiel van de gasveer wordt bediend, vrij kan bewegen.