De arena is verduisterd, de tribunes zitten propvol tot aan het plafond en alle blikken zijn gericht op grote displays waarop de sporters van dichtbij te zien zijn. Ze zitten niet op racefietsen, zwaaien ook niet met tennisrackets en controleren evenmin of hun voetbalsokken goed zitten. Integendeel: e-sporters zien er eerder uit als het personeel van een callcenterfiliaal in Keulen-Sülz. Ze dragen een headset, hebben hun handen op computertoetsenbord en muis en staren geconcentreerd naar een computermonitor.
Onwetenden denken dat ze in een slechte film zijn beland. Dat moet sport zijn? „E-sports” is de overkoepelende term voor dit soort competitie, waarbij vooral hand-oogcoördinatie, uithoudingsvermogen en reactiesnelheid vereist zijn. Terwijl de Duitse Olympische Sportbond terughoudend is met het classificeren van computerspellen als sport, is e-sport in Brazilië, Korea of China net zo gewoon als basketbal, tennis of atletiek – gewoon sport dus. Terwijl E-sports in Brazilië op de populariteitsladder nog altijd achter koning voetbal staan, hebben computerspeltoernooien in Korea het voetbal allang ingehaald. Daar vind je wereldwijd ook veruit de meeste fans, die hun teams die computerspellen spelen nauwlettend volgen terwijl ze klikken. Maar ook in Duitsland wint deze schermgestuurde competitie steeds meer aanhangers. Om maar één voorbeeld te noemen: in de Lanxess-Arena in Keulen vindt binnenkort de „ESL One Cologne 2015” plaats – 16 teams uit de hele wereld nemen het in de tactische shooter „Counter Strike” tegen elkaar op. Een blik op de gevraagde ticketprijzen maakt duidelijk in welke regionen het vroegere tijdverdrijf voor nerds inmiddels is beland: een gewoon toegangsticket kost 41 Euro, voor een premiumticket wordt 217 Euro gevraagd. Er wordt gespeeld om een totale prijzenpot van 250.000 Dollar; voor de eerste plaats ligt maar liefst 100.000 Dollar klaar.
Het hoeft nauwelijks nog gezegd te worden dat er al lang professionele e-sporters zijn die van gamen leven, om duidelijk te maken: een Counterstrike-toernooi van deze omvang heeft al lang niets meer te maken met rokerige kelderholen waar puistige nerds tussen bergen energydrinkblikjes en pizzadozen nachtenlang gevechten uitvochten, nadat ze eerst urenlang hun moeizaam meegesleepte pc-towers en beeldbuismonitoren hadden aangesloten. Zeker, die Local Area Network-feestjes, kortweg „LAN-parties“, waren de geboorteplaats van toernooien van deze grootte. Er wordt allang wereldwijd gespeeld; je kunt kiezen uit alle denkbare speltypen, van militaire tactiekgames tot sportsimulators. Ook hoeven er geen kilo's zware uitrusting en kratten vol kabelspaghetti meer meegesleept te worden. De scene is volwassen geworden en de techniek modern: allang beschikken zelfs spelconsoles, tablets of smartphones over een draadloze internetverbinding en zijn ze via gamingcenters met elkaar verbonden.
E-sports: wat wordt waarop gespeeld?
Strikt genomen zijn zelfs de tenniswedstrijd op de eigen „Wii”-console, de autoracesimulator in splitscreen-modus of het biljartspel via gekoppelde smartphones „e-sport“. Voorwaarde is altijd dat de game een multiplayer-modus heeft; zowel spelconsoles – zoals de Playstation, de X-Box of de Wii – als pc’s dienen als platform. Er wordt gespeeld in individuele of teamtoernooien, waarbij de competities in dezelfde disciplines zijn onderverdeeld. Strikt genomen wordt e-sport echter pas echt e-sport als er ook een sportief element bijkomt. Bij toernooien wordt van de deelnemers verlangd dat ze natuurlijk de betreffende game beheersen en daarnaast over uitgesproken vaardigheden beschikken op het gebied van ruimtelijk inzicht, overzicht in het spel, tactische afstemming en vooruitziend en lateraal denken.
De oorsprong gaat terug tot de jaren vijftig van de vorige eeuw. Boter-kaas-en-eieren, dammen of schaken werden voor computers aangepast – en de klassieker „Tennis for Two”, die de geschiedenis van games is ingegaan, vormde het begin van een lange reeks sportadaptaties. Computerspellen, waaraan vaak nog altijd het imago kleeft van tijdverdrijf voor sociaal onhandige, verlegen en teruggetrokken einzelgängers, vinden hun oorsprong dus al in de directe strijd tussen twee spelers. E-sports beleefden hun doorbraak in de jaren zeventig, toen de eerste wereldwijd populaire videogame „Pong” op de markt kwam. Kort daarna volgde „Spacewar!” – en de eerste georganiseerde wedstrijd met de zelfironisch gekozen naam „Intergalactic Spacewar Olympics”, nota bene aan Stanford University.
Door de opkomende netwerktechnologie halverwege de jaren negentig en de steeds verdere verspreiding van internet maakten multiplayer-computerwedstrijden een enorme groei door. Door de opkomst van de personal computer (pc) in huishoudens werden zogenaamde LAN-party’s een massafenomeen. Tot wel 2000 spelers kwamen overal bijeen in kelders, clubgebouwen of hallen en namen het in wedstrijden tegen elkaar op. Natuurlijk leidde deze ontwikkeling al snel tot een onderlinge organisatie van computerspelers: er werden e-sportverenigingen opgericht. Een interessant detail daarbij is dat die samenwerkingsverbanden vanaf het begin niet tot afzonderlijke landen beperkt waren, maar zich ofwel over heel Europa of over heel Noord-Amerika uitstrekten. De „Electronic Sports League” en „Clan Base” ontwikkelden zich tot de grootste Europese competities.
Je zou nu kunnen denken dat de netwerkspelers het in allerlei sportsimulaties tegen elkaar opnamen, misschien in een voetbalgame, een racespel of een andere sportadaptatie. Mis. Hoewel zulke multiplayerspellen er al heel vroeg waren, bestond het leeuwendeel uit zogeheten first-person shooters: „Doom“ en „Quake“ behoren tot de klassiekers. De scenario’s daarvan hebben minder met sport te maken dan met sciencefictionoorlog. In „Doom“ sluipt de speler bijvoorbeeld in de rol van een „Space Marine“ door een wirwar van gangen en stuurt hij zijn personage vanuit het first-person perspectief door verschillende scenario’s. De clou: wat het personage ziet, ziet de speler ook – hij kruipt als het ware in het blikveld van zijn avatar. Het achtergrondverhaal is net zo verontrustend als het speldoel (alle vijanden doden) eenvoudig is: na mislukte experimenten op het gebied van teleportatie opent de mensheid per ongeluk de poort naar de hel. Daarna volgt een demoneninvasie die de speler moet bestrijden. „Quake“ volgt een vergelijkbaar stramien. Het buitensporige geweld en de horrorscenario’s in de loop van het spel leverden de games in elk geval het predicaat „omstreden“ op.
Gezien de huidige tactical shooters, waarin niet meer op helse fantasiewezens maar op zeer realistisch handelende mensen wordt geschoten, trekken deze twee scenario’s nauwelijks nog de aandacht van welke instantie dan ook. De game van het moment heet „Counter Strike“ en wordt wereldwijd op toernooien gespeeld. Andere actuele games zijn onder meer StarCraft (sciencefictionstrategie), „Hearthstone“ (fantasy), Fifa 15 (voetbalsimulatie) of League Of Legends (fantasy). Ook op het gebied van merchandise is er de afgelopen jaren veel veranderd. De meeste teams die aan de kampioenschappen deelnemen, worden door sponsors voorzien van alles wat nodig is. Hier vind je een gamingstoel die op zulke toernooien graag wordt gebruikt.
E-sports curieus: voor het eerst speekseltests tegen doping
Nadat in Seoul in 2000 de eerste World Cyber Games werden gehouden, volgde drie jaar later de Electronic Sports World Cup in het Franse Poitiers. In 2005 ging het bij de finale van de CPL World Tour in New York al om een prijzengeld van een miljoen US-dollar. Bij de CGS 2007 ging het om meer dan vijf miljoen US-dollar – E-sports is uitgegroeid tot een serieuze markt. Dat geldt natuurlijk ook voor de ontwikkeling van games, waarin soms meer geld wordt gestoken dan in de productie van een Hollywood-blockbuster. Zoals altijd wanneer er veel geld in omgaat, zijn louche praktijken nooit ver weg. Onlangs hebben de organisatoren van de „ESL One Cologne“ aangekondigd bij het grootste „Counter Strike“-toernooi van Duitsland doping te willen bestrijden met speekseltests.
Volgens het IT-nieuwsportaal „Golem“ worden de controles steekproefsgewijs uitgevoerd en volgens dezelfde lijst als in alle andere sporten: steroïden, testosteron en vooral psychofarmaca die het concentratievermogen verhogen, zijn nu ook voor E-sporters verboden. Tijdens een kampioenschap in het Poolse Katowice had een Canadese deelnemer openbaar gemaakt dat hij het psychofarmacon „Adderall“ had gebruikt om zijn prestaties te verbeteren. Volgens „Golem“ werkt het ongeveer zoals Ritalin en zou het het concentratievermogen verbeteren. Aan deze situatie, die allang niets meer te maken heeft met de pallets energiedrankjes die op LAN-party's verplicht leken, moet nu een einde komen.